ბლოგი

04.11.2026

მშობლობის რეგისტრაცია სუროგაციის შემდეგ: დოკუმენტები, ვადები და ქვეყნიდან გასვლა

საქართველოში სუროგაციით დაბადებული ბავშვის მშობლებად დაბადების მოწმობაში პირდაპირ წყვილი ჩაიწერება, სასამართლოსა და შვილად აყვანის გარეშე. ამისთვის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოს, ანუ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს, სამი დოკუმენტი უნდა წარედგინოს: კლინიკის ცნობა ექსტრაკორპორული განაყოფიერების შესახებ, ემბრიონის შექმნამდე დადებული და სანოტარო აქტით დამოწმებული ხელშეკრულება და ორივე მშობლის განცხადება. დოკუმენტების წარდგენის ვადა 7 კალენდარული დღეა დაბადების სამედიცინო ცნობის წარდგენიდან (იუსტიციის მინისტრის №18 ბრძანების მე-19 მუხლი). თუ ვადა გავიდა ან დოკუმენტი არ აკმაყოფილებს მოთხოვნებს, ბავშვი მშობლების მითითების გარეშე რეგისტრირდება და საქართველოს ვერ დატოვებს.

ეს სტატია მხოლოდ დაბადების რეგისტრაციის ეტაპს ეხება. ვინ შეიძლება იყოს სუროგაციის ხელშეკრულების მხარე, როგორ ფორმდება ხელშეკრულება და რა სტატუსი აქვს უცხოელებისთვის სუროგაციას, იხილეთ ჩვენს გზამკვლევში „სუროგაცია და ხელოვნური განაყოფიერება საქართველოში“.

მოკლედ:

მშობლებად ჩაიწერებიან გენეტიკური მშობლები, ან გენეტიკური მშობელი და ხელშეკრულებით განსაზღვრული მეორე პირი, ან წყვილი. სუროგატი დედა და დონორი მშობლად ვერ ჩაიწერებიან (№18 ბრძანების მე-19 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტები).
დოკუმენტები დაბადების სამედიცინო ცნობის წარდგენიდან 7 კალენდარულ დღეში უნდა წარედგინოს და იმავე ვადაში უნდა გადაიხადოს საფასური (მე-6 პუნქტი).
სააგენტო ბავშვს დოკუმენტების წარდგენიდან 5 სამუშაო დღეში არეგისტრირებს (მე-6 პუნქტი).
თუ კლინიკის ცნობა ხარვეზიანია, კლინიკას მის გასასწორებლად 15 სამუშაო დღე ეძლევა (მე-7 პუნქტი).
თუ ბავშვი მშობლების მითითების გარეშე დარეგისტრირდა, მესაზღვრე მას ქვეყნიდან გასვლაზე უარს ეტყვის (2016 წლის №133/№144 ერთობლივი ბრძანება, მე-5 მუხლი).
უცხოელი წყვილის შვილი საქართველოს მოქალაქეობას ავტომატურად არ იღებს. გამონაკლისია შემთხვევა, როცა მშობლების არც ერთი ქვეყანა მას საკუთარ მოქალაქედ არ მიიჩნევს („საქართველოს მოქალაქეობის შესახებ“ ორგანული კანონის მე-10 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი).

ვინ ჩაიწერება ბავშვის მშობლად სუროგაციის შემდეგ?

„ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ კანონის 143-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ექსტრაკორპორული განაყოფიერების შედეგად ბავშვის დაბადების შემთხვევაში მის მშობლებად წყვილი ითვლება, „აქედან გამომდინარე პასუხისმგებლობით და უფლებამოსილებით“. დონორს და სუროგატ დედას ბავშვის მშობლად ცნობის უფლება არ აქვთ.

№18 ბრძანების მე-19 მუხლის მე-3 პუნქტი ამ წესს კონკრეტულად აზუსტებს. მშობლებად მიიჩნევიან:

ა) გენეტიკური მშობლები, როცა ემბრიონი წყვილის კვერცხუჯრედითა და სპერმით შეიქმნა;
ბ) გენეტიკური მშობელი და ხელშეკრულების საფუძველზე მშობლად ჩასაწერი მეორე პირი, როცა ერთი სასქესო უჯრედი დონორისაა;
გ) წყვილი, როცა ორივე სასქესო უჯრედი დონორისაა.

იმავე მუხლის მე-4 პუნქტი იმპერატიულად კრძალავს დაბადების ჩანაწერში დონორის ან სუროგატი დედის მშობლად მითითებას. ეს ნიშნავს, რომ რეგისტრაციისას სუროგატი დედის თანხმობა საჭირო აღარ არის, მისი ნება ხელშეკრულებაშია გამოხატული, რომელსაც ის ნოტარიუსთან პირადად აწერს ხელს (№71 ბრძანების 54¹ მუხლის მე-2 პუნქტი).

მშობლად ჩაწერის უფლება მხოლოდ იმ წყვილს აქვს, რომელიც ხელშეკრულების დადების დროს წყვილის კრიტერიუმს აკმაყოფილებდა: ქალი და მამაკაცი, რომლებიც სულ მცირე ერთი წელია დაქორწინებულები არიან ან ერთად ცხოვრობენ (მე-19 მუხლის 1¹ პუნქტი). თანაცხოვრების ფაქტი ნოტარიუსის წინაშე დოკუმენტებით უნდა დადასტურდეს (№71 ბრძანების 54¹ მუხლის მე-4 პუნქტი). წყვილის კრიტერიუმის დეტალური მიმოხილვა გზამკვლევშია.

რა დოკუმენტებია საჭირო ბავშვის დაბადების რეგისტრაციისთვის?

„სამოქალაქო აქტების შესახებ“ კანონის 30-ე მუხლის თანახმად, ექსტრაკორპორული განაყოფიერებით დაბადებული ბავშვის რეგისტრაცია ამ კანონით, „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ კანონით და იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით წესრიგდება. ეს ბრძანება №18-ია, რომლის მე-19 მუხლის 1-ლი პუნქტი რეგისტრაციისთვის ორ სპეციალურ დოკუმენტს ითხოვს. ისინი წარედგინება „საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ საბუთებთან ერთად“, ანუ დაბადების რეგისტრაციის ზოგად დოკუმენტებთან ერთად.

სპეციალური დოკუმენტები:

ექსტრაკორპორული განაყოფიერების დამადასტურებელი ცნობა (№18 ბრძანების დანართი №2). მას ემბრიონის იმპლანტაციის განმახორციელებელი კლინიკა გასცემს იმპლანტაციისთანავე, მაგრამ არაუგვიანეს მომდევნო სამუშაო დღისა. ცნობა კვალიფიციური ელექტრონული ხელმოწერით ან შტამპით უნდა იყოს დამოწმებული. მასში მიეთითება წყვილის, სუროგატი დედისა და დონორის (ასეთის არსებობისას) მონაცემები, მათ შორის მოქალაქეობა, ასევე ემბრიონისა და იმპლანტაციის შესახებ ინფორმაცია.
ხელშეკრულება, რომელიც ემბრიონის შექმნამდე დაიდო და საჯარო სანოტარო აქტით არის დამოწმებული (№71 ბრძანების 54¹ მუხლის მე-6 პუნქტი). ხელშეკრულების მხარეები კონკრეტულ შემთხვევაზეა დამოკიდებული: სუროგატი დედა და წყვილი (ბ.ა ქვეპუნქტი); სუროგატი დედა, წყვილის ორივე წევრი და დონორი (ბ.ბ ქვეპუნქტი); ან სუროგატი დედა, წყვილი და დონორები (ბ.გ ქვეპუნქტი).

მშობლების განცხადება. მე-19 მუხლის მე-5 პუნქტი ორივე მშობლის განცხადებას ითხოვს. ერთი მშობლის განცხადება მხოლოდ ორ შემთხვევაში კმარა: თუ მეორე მშობელი ხელშეკრულების დადებასა და ბავშვის დაბადებას შორის გარდაიცვალა, ან თუ ის მხარდაჭერის მიმღებად არის ცნობილი.

ზოგადი დოკუმენტები. სააგენტოს ოფიციალური ინფორმაციით, დაბადების რეგისტრაციისთვის საჭიროა:

მშობლების პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტები (უცხოელებისთვის პასპორტები);
ქორწინების მოწმობა, თუ მშობლები დაქორწინებულები არიან. დაუქორწინებელი მშობლები ერთობლივ განცხადებას წარადგენენ (№18 ბრძანების მე-18 მუხლი);
დაბადების სამედიცინო ცნობა, რომელსაც სამშობიარო სახლი სააგენტოს ელექტრონულად უგზავნის.

უცხოური დოკუმენტები. უცხო ქვეყანაში გაცემული დოკუმენტი, მაგალითად ქორწინების მოწმობა, აპოსტილით ან ლეგალიზებული უნდა იყოს („სამოქალაქო აქტების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტი) და ქართულ ენაზე ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანით უნდა წარედგინოს. პასპორტს ეს მოთხოვნა არ ეხება. აპოსტილი იმ ქვეყნებს შორის მოქმედებს, რომლებიც 1961 წლის ჰააგის აპოსტილის კონვენციის მონაწილეები არიან, დანარჩენ შემთხვევაში დოკუმენტი საკონსულო წესით ლეგალიზდება. გამონაკლისი შეიძლება ითვალისწინებდეს საქართველოს კანონმდებლობა ან საერთაშორისო ხელშეკრულება, ამიტომ კონკრეტული ქვეყნის დოკუმენტზე მოთხოვნა წინასწარ უნდა დაზუსტდეს. აპოსტილს ქორწინების მოწმობაზე წყვილის ქვეყანა გასცემს, ამიტომ მისი მომზადება მშობიარობამდე დიდი ხნით ადრე უნდა დაიწყოს.

სად და როგორ. განცხადება იუსტიციის სახლში ან სააგენტოს ტერიტორიულ სამსახურში წარედგინება. მშობელს შეუძლია განცხადება წარმომადგენლის, ანუ მინდობილი პირის მეშვეობითაც შეიტანოს. დოკუმენტები მატერიალური, ანუ ქაღალდის ფორმით წარედგინება, თუმცა იმ დოკუმენტების წარდგენა საჭირო არ არის, რომელთა მონაცემებიც სააგენტოს ელექტრონულ ბაზაში უკვე დაცულია. საზღვარგარეთ გაცემული მინდობილობა ასევე აპოსტილით და ნოტარიულად დამოწმებული თარგმანით უნდა იყოს გაფორმებული.

რა ვადებია დაბადების რეგისტრაციისთვის?

სუროგაციით დაბადებული ბავშვის რეგისტრაცია ზოგადი წესისგან განსხვავებით ბევრად მკაცრ ვადებში ხდება. ზოგად შემთხვევაში მშობელს დაბადების რეგისტრაციისთვის ერთი თვე აქვს („სამოქალაქო აქტების შესახებ“ კანონის 23-ე მუხლი), ექსტრაკორპორული განაყოფიერების შემთხვევაში კი მხოლოდ 7 დღე.

პროცესი ოთხ ვადას მოიცავს:

კლინიკის ცნობა. კლინიკა ექსტრაკორპორული განაყოფიერების ცნობას იმპლანტაციისთანავე გასცემს, არაუგვიანეს მომდევნო სამუშაო დღისა (მე-19 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი).
მშობლების დოკუმენტები. მშობლები დოკუმენტებს დაბადების სამედიცინო ცნობის წარდგენიდან 7 კალენდარულ დღეში წარადგენენ და იმავე ვადაში იხდიან საფასურს (მე-19 მუხლის მე-6 პუნქტი).
რეგისტრაცია. სააგენტო დაბადებას დოკუმენტების წარდგენიდან 5 სამუშაო დღეში არეგისტრირებს (მე-19 მუხლის მე-6 პუნქტი).
ხარვეზის გასწორება. თუ კლინიკის ცნობა ხარვეზიანია, კლინიკა მას სააგენტოს შეტყობინებიდან 15 სამუშაო დღეში ასწორებს (მე-19 მუხლის მე-7 პუნქტი).

7-დღიანი ვადის ათვლა. ვადა ბავშვის დაბადებიდან კი არ აითვლება, არამედ დაბადების სამედიცინო ცნობის სააგენტოსთვის წარდგენიდან. სამშობიარო სახლი ამ ცნობას ელექტრონულად, ბავშვის დაბადებიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში აგზავნის („სამოქალაქო აქტების შესახებ“ კანონის 23-ე მუხლის მე-3 პუნქტი), და მშობლებმა ხშირად არ იციან, კონკრეტულად როდის გაიგზავნა. ამიტომ უსაფრთხოა, რომ ვადა დაბადების დღიდან დაითვალოთ და დოკუმენტები პირველივე დღეებში შეიტანოთ. 7 კალენდარული დღე შაბათ-კვირასაც და უქმე დღეებსაც მოიცავს.

კლინიკის ცნობის ხარვეზი. თუ ექსტრაკორპორული განაყოფიერების ცნობა არასწორად ან არასრულად არის შევსებული, ან მას თან არ ერთვის საჭირო დოკუმენტები, სააგენტო კლინიკას 15 სამუშაო დღეს აძლევს ხარვეზის გამოსასწორებლად (მე-7 პუნქტი). ამ დროს რეგისტრაციის ბედი კლინიკაზეა დამოკიდებული. თუ კლინიკა ხარვეზს ვადაში არ გამოასწორებს, მე-6 პუნქტით გათვალისწინებული შედეგი დგება, ანუ ბავშვი მშობლების გარეშე რეგისტრირდება.

რა ხდება, თუ ემბრიონი გაყინული იყო ან სხვა კლინიკაში შეიქმნა?

გაყინული ემბრიონი. ხელშეკრულება ემბრიონის შექმნამდე უნდა დაიდოს, მაგრამ მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტი გაყინული ემბრიონისთვის გამონაკლისს ადგენს. თუ ემბრიონი შექმნის შემდეგ კრიოპრეზერვირებული იყო და შექმნიდან იმპლანტაციამდე 10 წელზე მეტი არ გასულა, ხელშეკრულება იმპლანტაციამდე უნდა დაიდოს. ამ შემთხვევაში სააგენტოს ასევე წარედგინება გაყინვამდე შედგენილი ცნობა, სადაც მითითებულია წყვილი, რომელიც ბავშვის დაბადების შემდეგ მის მშობლებად ჩაიწერება.

თუ შექმნიდან იმპლანტაციამდე 10 წელზე მეტია გასული, გამონაკლისი აღარ მოქმედებს და ზოგადი წესი ბრუნდება: ხელშეკრულება ემბრიონის შექმნამდე უნდა ყოფილიყო დადებული. ასეთი ემბრიონის გამოყენებამდე აუცილებელია სამართლებრივი შეფასება.

სხვა კლინიკაში ან საზღვარგარეთ შექმნილი ემბრიონი. თუ ემბრიონი იმ კლინიკაში არ შექმნილა, რომელმაც იმპლანტაცია ჩაატარა, ექსტრაკორპორული განაყოფიერების ცნობაში ემბრიონის მონაცემები ემბრიონის შექმნის დამადასტურებელი დოკუმენტის მიხედვით აისახება. ეს დოკუმენტი ცნობას თან უნდა დაერთოს (მე-19 მუხლის 2¹ პუნქტი). საზღვარგარეთიდან შემოტანილი ემბრიონის შემთხვევაში ცნობაში შემოტანის თარიღი და სასაზღვრო გამტარი პუნქტიც მიეთითება (დანართი №2).

ეს დოკუმენტები ემბრიონის გადატანამდე უნდა მოიძიოთ. თუ ემბრიონის შექმნის ან გაყინვის დოკუმენტი წინა კლინიკამ არ გასცა, რეგისტრაციის ეტაპზე მისი მოპოვება ძალიან რთულია.

ვრცლად: გაყინული ემბრიონი: ვის აქვს განკარგვის უფლება?

რა მოხდება, თუ დოკუმენტები ვადაში არ წარედგინება?

მე-19 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, თუ დოკუმენტები 7 დღეში არ წარედგინება ან საფასური არ გადაიხდება, სააგენტო მოთხოვნილი მონაცემებით დაბადების რეგისტრაციაზე უარს ამბობს. ამ შემთხვევაში:

დაბადების ჩანაწერში ბავშვის მშობლები არ მიეთითება;
ბავშვის სახელი და გვარი მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს განცხადებით ჩაიწერება.

იგივე შედეგი დგება, თუ კლინიკის ცნობის ხარვეზი 15 სამუშაო დღეში არ გამოსწორდა (მე-7 პუნქტი). ხელშეკრულება, რომელიც ემბრიონის შექმნის შემდეგ დაიდო, 1-ლი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის მოთხოვნას არ აკმაყოფილებს, ამიტომ ასეთ შემთხვევაშიც მშობლების მითითებით რეგისტრაციაზე უარის რისკი მაღალია.

ქვეყნიდან გასვლის აკრძალვა. ამ შედეგს მეორე, პრაქტიკულად უფრო მძიმე გაგრძელება აქვს. იუსტიციისა და შინაგან საქმეთა მინისტრების 2016 წლის №133/№144 ერთობლივი ბრძანების მე-5 მუხლის თანახმად, თუ სუროგაციით დაბადებული ბავშვი საქართველოდან პირველად გადის და მისი დაბადების ჩანაწერში ორივე მშობელი არ არის მითითებული, ან დაბადება საერთოდ არ არის რეგისტრირებული, მესაზღვრე ვალდებულია ბავშვს გასვლაზე უარი უთხრას.

რა შეიძლება გაკეთდეს. სააგენტოს უარი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტია. ის ჯერ ადმინისტრაციული საჩივრით საჩივრდება, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი წესით, როგორც წესი, აქტის ოფიციალური გაცნობიდან ერთი თვის ვადაში. სასამართლო სარჩელს ადმინისტრაციული ორგანოს წინააღმდეგ, კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისების გარდა, მხოლოდ ამის შემდეგ მიიღებს (ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-5 პუნქტი). გასაჩივრებადია მესაზღვრის უარიც (ერთობლივი ბრძანების მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტი). ამ ეტაპზე ყოველი დღე მნიშვნელოვანია, რადგან ბავშვი მშობლების გარეშე რეგისტრაციის მდგომარეობაში რჩება.

ეს რისკი თეორიული არ არის. 2019 წლის სექტემბერში, №18 ბრძანების მე-19 მუხლის ცვლილების შემდეგ, სააგენტომ საჯაროდ განაცხადა, რომ 9-13 სექტემბერს უცხოელი მშობლების 26 ბავშვი დაარეგისტრირა, რომლებიც სუროგაციით რვა კლინიკის პროგრამებში დაიბადნენ, თუმცა ყველა შემთხვევაში კლინიკებს წესები ჰქონდათ დარღვეული. ბავშვების დასაცავად მინისტრმა მაშინ დროებითი გარდამავალი წესი დაადგინა. დღეს ასეთი გარდამავალი დებულება არ მოქმედებს.

შეიძლება თუ არა რეგისტრაცია ერთ-ერთი მშობლის დასწრების გარეშე?

დიახ, მაგრამ განცხადება მაინც ორივე მშობლის სახელით უნდა წარედგინოს. ეს შესაძლებელია ორი გზით:

წარმომადგენლის მეშვეობით. მშობელს, რომელიც საქართველოში ვერ ჩამოდის, შეუძლია მინდობილობით წარმომადგენელი დანიშნოს: მეორე მშობელი, ადვოკატი ან სხვა პირი. სუროგაციით დაბადებული ბავშვის რეგისტრაციის განცხადების მშობლების სახელით წარდგენას ერთობლივი ბრძანება №133/№144-იც ითვალისწინებს (მე-2 მუხლის 1-ლი პუნქტი). საზღვარგარეთ გაფორმებული მინდობილობა აპოსტილით და ქართული ნოტარიული თარგმანით უნდა იყოს.
ნოტარიულად დამოწმებული განცხადებით. დაუქორწინებელ მშობლებს №18 ბრძანების მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტი ამ ვარიანტს პირდაპირ უშვებს.

მინდობილობა მშობიარობამდე უნდა მომზადდეს. თუ მისი გაფორმება მშობიარობის შემდეგ დაიწყო, საზღვარგარეთ ნოტარიუსთან ვიზიტი, აპოსტილი, საქართველოში გადმოგზავნა და თარგმანი ხშირად 7 დღეში ვერ ეტევა.

მხოლოდ ერთი მშობლის განცხადებით რეგისტრაცია დასაშვებია, თუ მეორე მშობელი ხელშეკრულების დადების შემდეგ, ბავშვის დაბადებამდე გარდაიცვალა, ან თუ ის მხარდაჭერის მიმღებად არის ცნობილი (მე-19 მუხლის მე-5 პუნქტი).

რა მოქალაქეობა აქვს სუროგაციით დაბადებულ ბავშვს?

საქართველოს მოქალაქეობა ადგილის მიხედვით არ ენიჭება. „საქართველოს მოქალაქეობის შესახებ“ ორგანული კანონის მე-10 მუხლის თანახმად, ბავშვი დაბადებით საქართველოს მოქალაქეა:

„ა“ ქვეპუნქტით, თუ დაბადების დროს მისი ერთ-ერთი მშობელი მაინც საქართველოს მოქალაქეა;
„ბ“ ქვეპუნქტით, თუ ის საქართველოს ტერიტორიაზე ექსტრაკორპორული განაყოფიერების (სუროგაციის) შედეგად დაიბადა და მისი არც ერთი მშობლის მოქალაქეობის ქვეყანა მას საკუთარ მოქალაქედ არ მიიჩნევს.

ანუ უცხოელი წყვილის შვილი, როგორც წესი, მშობლების ქვეყნის მოქალაქეობას იღებს, ამ ქვეყნის კანონმდებლობის შესაბამისად. „ბ“ ქვეპუნქტი დამცავი მექანიზმია: ის გამორიცხავს, რომ ბავშვი მოქალაქეობის გარეშე დარჩეს, თუ წყვილის ქვეყანა სუროგაციას არ აღიარებს.

როგორ გავიდეს ბავშვი საქართველოდან?

ქართული პროცედურა დაბადების რეგისტრაციით მთავრდება. შემდეგი ნაბიჯები წყვილის ქვეყნის კანონმდებლობაზე და საელჩოს პრაქტიკაზეა დამოკიდებული. ტიპური თანმიმდევრობა ასეთია:

დაბადების მოწმობის მიღება. ბავშვის რეგისტრაციის შემდეგ სააგენტო დაბადების მოწმობას გასცემს, სადაც მშობლებად წყვილია მითითებული. სააგენტოს ინფორმაციით, დაბადების მოწმობა უფასოდ გაიცემა.
აპოსტილი და თარგმანი. საზღვარგარეთ გამოსაყენებლად დაბადების მოწმობაზე აპოსტილი უნდა დაისვას. აპოსტილს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო გასცემს (მთავრობის 2016 წლის 18 აგვისტოს №405 დადგენილება). თუ მშობლები საქართველოს უკვე დატოვეს, სააგენტოს გაცემულ დოკუმენტზე აპოსტილის მოთხოვნა საზღვარგარეთიდან ელექტრონულადაც შეიძლება, თუ განმცხადებლის იდენტიფიკაცია ვიდეოკავშირით და სააგენტოს ბაზის მონაცემებით შესაძლებელია (დადგენილებით დამტკიცებული წესის მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტი). შემდეგ მოწმობა იმ ენაზე ითარგმნება, რომელსაც საელჩო ითხოვს.
ბავშვის პასპორტი ან სამგზავრო დოკუმენტი. მას წყვილის ქვეყნის საელჩო გასცემს. ზოგიერთი საელჩო გენეტიკური კავშირის დასადასტურებლად დნმ-ტესტს ითხოვს, ასევე სუროგაციის ხელშეკრულებას და კლინიკის დოკუმენტებს.
საზღვრის გადაკვეთა. მესაზღვრე სააგენტოს ბაზაში ამოწმებს, რომ ბავშვის დაბადების ჩანაწერში ორივე მშობელია მითითებული (ერთობლივი ბრძანების მე-5 მუხლი).

აღიარებს თუ არა წყვილის ქვეყანა ქართულ დაბადების მოწმობას?

ავტომატურად არა. ქართული დაბადების მოწმობა მშობლობას საქართველოში ადასტურებს, მაგრამ წყვილის ქვეყანამ ის შეიძლება თავისი კანონმდებლობით შეაფასოს. ბევრ ქვეყანაში დედად ის ქალი ითვლება, რომელმაც ბავშვი გააჩინა. მაგალითად, გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 1591-ე პარაგრაფის მიხედვით, ბავშვის დედა ის ქალია, რომელმაც ის გააჩინა. ასეთ ქვეყნებში გენეტიკურ დედას მშობლობის აღიარებისთვის შეიძლება დამატებითი პროცედურა, მაგალითად შვილად აყვანა, დასჭირდეს.

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში Mennesson v. France (2014) დაადგინა, რომ სახელმწიფოს მიერ ბავშვსა და გენეტიკურ მამას შორის კავშირის აღიარებაზე უარი ბავშვის პირადი ცხოვრების პატივისცემის უფლებას არღვევს. 2019 წლის 10 აპრილის საკონსულტაციო დასკვნაში სასამართლომ განმარტა, რომ სახელმწიფომ ბავშვსა და განზრახულ დედას შორის კავშირის აღიარების შესაძლებლობაც უნდა უზრუნველყოს. აღიარების საშუალებას სახელმწიფო თავად ირჩევს და შემდგომ პრაქტიკაში სასამართლომ შვილად აყვანაც მისაღებ გზად მიიჩნია. ამ პრაქტიკის მიმოხილვა მოცემულია სასამართლოს თემატურ დოკუმენტში სუროგაციის შესახებ.

ამიტომ პროგრამის დაწყებამდე წყვილმა საკუთარ ქვეყანაში უნდა გაარკვიოს, როგორ ხდება მშობლობის აღიარება, რა დოკუმენტებს ითხოვს საელჩო და რამდენ ხანს გრძელდება პასპორტის მიღება.

რომელი გავრცელებული მოსაზრებებია მცდარი?

ინტერნეტში სუროგაციით დაბადებული ბავშვის რეგისტრაციის შესახებ არაზუსტი ინფორმაცია ბევრია. ყველაზე ხშირი შეცდომებია:

„ხელშეკრულება ემბრიონის გადატანამდე უნდა დაიდოს.“ არასწორია. ზოგადი წესით, ხელშეკრულება ემბრიონის შექმნამდე უნდა დაიდოს (მე-19 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი). იმპლანტაციამდე დადება მხოლოდ გაყინული ემბრიონის შემთხვევაშია დასაშვები, თუ შექმნიდან 10 წელი არ გასულა.
„საქართველოში დაბადებამდე სასამართლო მშობლობის ბრძანებას გასცემს.“ არასწორია. ქართული კანონმდებლობა ასეთ პროცედურას არ იცნობს. მშობლობა სასამართლოს გარეშე, დაბადების რეგისტრაციით დგინდება.
„დაბადების მოწმობა 24 საათში გაიცემა.“ ზუსტი არ არის. ექსტრაკორპორული განაყოფიერების შემთხვევაში სააგენტოს რეგისტრაციისთვის 5 სამუშაო დღე აქვს დოკუმენტების წარდგენიდან. ზოგადი წესით, რეგისტრაცია მომდევნო სამუშაო დღეს ხდება, მაგრამ ეს სუროგაციაზე არ ვრცელდება.
„კლინიკა ყველაფერს თავად აგვარებს.“ ნაწილობრივ. ცნობას კლინიკა გასცემს, მაგრამ რეგისტრაციის განცხადება და 7-დღიანი ვადის დაცვა მშობლების პასუხისმგებლობაა.

პრაქტიკული ჩამონათვალი უცხოელი წყვილისთვის

პროგრამის დაწყებამდე:

ქორწინების მოწმობა ან თანაცხოვრების დამადასტურებელი დოკუმენტები, აპოსტილით და ქართული ნოტარიული თარგმანით;
სუროგაციის ხელშეკრულება, რომელიც ემბრიონის შექმნამდე დაიდო და საჯარო სანოტარო აქტით არის დამოწმებული;
თუ ემბრიონი სხვაგან შეიქმნა: მისი შექმნისა და გაყინვის დოკუმენტები;
ინფორმაცია საკუთარი ქვეყნის საელჩოდან: რა დოკუმენტები სჭირდება ბავშვის პასპორტს და საჭიროა თუ არა დნმ-ტესტი.

იმპლანტაციის შემდეგ:

ექსტრაკორპორული განაყოფიერების ცნობის ასლი. გადაამოწმეთ, რომ თქვენი, სუროგატი დედის და დონორის მონაცემები და თარიღები სწორია;
მინდობილობა წარმომადგენლის სახელზე, თუ ერთ-ერთი მშობელი მშობიარობისას საქართველოში ვერ იქნება.

მშობიარობის შემდეგ, პირველ დღეებში:

ორივე მშობლის განცხადება და ყველა დოკუმენტი იუსტიციის სახლში;
საფასურის გადახდა იმავე 7-დღიან ვადაში;
დაბადების მოწმობის მიღება, აპოსტილი და თარგმანი;
ბავშვის პასპორტის მიღება საელჩოში.

თუ სუროგაციის პროგრამას გეგმავთ ან რეგისტრაციის ეტაპზე პრობლემა წარმოიშვა, L&L Consulting-ის გუნდი დაგეხმარებათ დოკუმენტაციის წინასწარ შემოწმებაში, სააგენტოსა და კლინიკასთან ურთიერთობაში და უარის გასაჩივრებაში. ვრცლად ჩვენი სამედიცინო სამართლის პრაქტიკის შესახებ.

ხშირად დასმული კითხვები

ვინ ჩაიწერება სუროგაციით დაბადებული ბავშვის მშობლად საქართველოში? წყვილი, რომელმაც სუროგაციის ხელშეკრულება დადო. სუროგატი დედა და დონორი დაბადების ჩანაწერში მშობლად ვერ მიეთითებიან (№18 ბრძანების მე-19 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტები).

საჭიროა თუ არა სასამართლო ან შვილად აყვანა მშობლობის დასადგენად? არა. საქართველოში მშობლობა დაბადების რეგისტრაციით დგინდება, სააგენტოში წარდგენილი დოკუმენტების საფუძველზე.

რა ვადაში უნდა დარეგისტრირდეს ბავშვი? დოკუმენტები დაბადების სამედიცინო ცნობის წარდგენიდან 7 კალენდარულ დღეში უნდა წარედგინოს და იმავე ვადაში უნდა გადაიხადოს საფასური. სააგენტო რეგისტრაციას დოკუმენტების წარდგენიდან 5 სამუშაო დღეში ახორციელებს.

რა მოხდება, თუ 7-დღიანი ვადა დაირღვა? ბავშვი მშობლების მითითების გარეშე დარეგისტრირდება, ხოლო სახელი და გვარი მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს განცხადებით ჩაიწერება. ასეთ ბავშვს მესაზღვრე საქართველოდან გასვლაზე უარს ეტყვის.

შეუძლია თუ არა ერთ მშობელს ბავშვის დარეგისტრირება? განცხადება ორივე მშობლის სახელით უნდა წარედგინოს, მაგრამ ერთ-ერთს შეუძლია წარმომადგენელი დანიშნოს მინდობილობით. მხოლოდ ერთი მშობლის განცხადება კმარა, თუ მეორე გარდაიცვალა ან მხარდაჭერის მიმღებად არის ცნობილი.

იღებს თუ არა სუროგაციით დაბადებული ბავშვი საქართველოს მოქალაქეობას? მხოლოდ მაშინ, თუ ერთ-ერთი მშობელი საქართველოს მოქალაქეა, ან თუ მშობლების არც ერთი ქვეყანა მას საკუთარ მოქალაქედ არ მიიჩნევს (მოქალაქეობის შესახებ ორგანული კანონის მე-10 მუხლი).

ჩანს თუ არა სუროგატი დედა დაბადების მოწმობაში? არა. №18 ბრძანების მე-19 მუხლის მე-4 პუნქტი დაბადების ჩანაწერში სუროგატი დედის მშობლად მითითებას კრძალავს.

რა ხდება, თუ კლინიკის ცნობაში შეცდომაა? სააგენტო კლინიკას 15 სამუშაო დღეს აძლევს შეცდომის გასასწორებლად. თუ ის ვადაში არ გასწორდა, ბავშვი მშობლების მითითების გარეშე რეგისტრირდება.