ბლოგი

გადაუხდელი დავალიანების ამოღება საქართველოში სამი გზით შეიძლება. პირველი — გამარტივებული წარმოება უშუალოდ აღსრულების ეროვნულ ბიუროში, სასამართლოს გარეშე, სააპლიკაციო საფასურით 200 ლარი; მოვალეს პასუხისთვის 10 კალენდარული დღე აქვს და უპასუხოდ დატოვების შემთხვევაში გამოიცემა დავალიანების გადახდევინების ბრძანება მოთხოვნის სრულ ოდენობაზე. მეორე — აღსრულება სანოტარო აქტის ან გირავნობის მოწმობის საფუძველზე, რომელიც სასამართლოს საერთოდ არ საჭიროებს. მესამე — სასამართლო დავა და შემდგომ სააღსრულებო ფურცელი. სამივე შემთხვევაში აღსრულების საფასური 7% მოვალეს ეკისრება, კრედიტორი კი მხოლოდ წინასწარ საფასურს იხდის, რომელიც ამოღების პროპორციულად უბრუნდება.

ბიზნესის უმეტესობა გადაუხდელ ინვოისს ორ კატეგორიად ყოფს: ისეთი, რომელზეც „ჯერ კიდევ ველოდებით", და ისეთი, რომელიც „ჩამოვწერეთ". შუალედური, ანუ სამართლებრივი გზა, ხშირად საერთოდ არ განიხილება რადგან ითვლება, რომ ის ნიშნავს სასამართლოს, სასამართლო კი ნიშნავს წლებს და ხარჯს.

ეს დაშვება ნაწილობრივ მცდარია. საქართველოს კანონმდებლობა კრედიტორს რამდენიმე მექანიზმს სთავაზობს, რომელთაგან ორი სასამართლოს გვერდის ავლით მუშაობს, ერთი კი ფიქსირებული, საკმაოდ დაბალი საწყისი ხარჯით.

ეს სტატია განკუთვნილია კრედიტორისთვის: მეწარმისთვის, რომელსაც კონტრაჰენტმა არ გადაუხადა, გამქირავებლისთვის, მიმწოდებლისთვის, სესხის გამცემისთვის. თუ თქვენ მოვალის მხარეს ხართ და გჭირდებათ ინფორმაცია ყადაღის, ანგარიშის დაბლოკვისა და გასაჩივრების შესახებ, იხილეთ ჩვენი ცალკე მასალა ყადაღისა და მოვალის უფლებების შესახებ.

 

სამი გზა: რომელი უნდა გამოიყენოთ და როდის

 

სანამ კონკრეტიკაზე გადავალთ, ღირს საერთო სურათის დანახვა. არჩევანი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა დოკუმენტი გაქვთ ხელთ და მოვალე დავობს თუ არა.

გამარტივებული წარმოება. წინაპირობა არის დოკუმენტურად დადასტურებული ვადამოსული ფულადი მოთხოვნა. ვადა დაახლოებით ერთი თვეა, თუ მოვალე არ დავობს. საწყისი ხარჯი კი 200 ლარი.

სანოტარო აქტი ან გირავნობის მოწმობა. წინაპირობა არის ხელშეკრულების გაფორმებისას შექმნილი აქტი. აღსრულება დაუყოვნებლივ იწყება. საწყისი ხარჯი კი მხოლოდ აღსრულების წინასწარი საფასურია.

სასამართლო წარმოება. წინაპირობაა სარჩელი. პროცესს 3 თვიდან 1 წლამდე დრო სჭირდება. საწყისი ხარჯია სახელმწიფო ბაჟი და წარმომადგენლობის ხარჯი.

გამარტივებული წარმოება პირველი არჩევანია უდავო დავალიანებისთვის. სასამართლო რჩება იმ შემთხვევებისთვის, სადაც მოვალე პროტესტს განაცხადებს ან სადაც მოთხოვნა საპასუხო ვალდებულებაზეა დამოკიდებული.

 

გამარტივებული წარმოება: ყველაზე ნაკლებად ცნობილი ინსტრუმენტი

 

„სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ" კანონის XVI¹ თავი აწესრიგებს გამარტივებულ წარმოებას ფულადი თანხის დავალიანების გადახდევინების მოთხოვნებთან დაკავშირებით. ეს არის კვაზისასამართლო პროცედურა, რომელსაც აღსრულების ეროვნული ბიურო თავად ახორციელებს.

 

ვის შეუძლია მიმართოს?

 

მხარეები გამარტივებულ წარმოებაში არიან აპლიკანტი და რესპონდენტი. აპლიკანტი არის პირი, რომელსაც აქვს დოკუმენტურად დადასტურებული ფულადი სახის ვადამოსული მოთხოვნა და რომელიც მიმართავს ბიუროს განცხადებით. რესპონდენტი არის ის, ვის წინააღმდეგაც მოთხოვნაა მიმართული.

დაიშვება როგორც თანამონაწილეობა (რამდენიმე კრედიტორი ან რამდენიმე მოვალე), ისე წარმომადგენლობა.

 

ორი შემთხვევა, როცა ეს გზა დახურულია

 

კანონი ორ მკაფიო შეზღუდვას ადგენს:

1. გამარტივებული წარმოება არ დაიშვება, თუ მოთხოვნის წამოყენება დამოკიდებულია ჯერ კიდევ შეუსრულებელ საპასუხო ვალდებულებაზე. ანუ თუ საქონელი ჯერ არ მიგიწოდებიათ ან სამუშაო ჯერ არ დაგისრულებიათ, ეს გზა არ გამოდგება.
2. თუ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია დავის არბიტრაჟის მიერ განხილვა. ყურადღება: სხვა ტიპის ალტერნატივები ამ გზას არ კეტავს, კანონი პირდაპირ აღნიშნავს, რომ გამარტივებული წარმოება დაიშვება მაშინაც, როცა მხარეებს ხელშეკრულებით განსაზღვრული ჰქონდათ დავის განხილვის განსხვავებული წესები, გარდა არბიტრაჟისა.

ეს მეორე პუნქტი პრაქტიკული მნიშვნელობისაა ხელშეკრულების შედგენის ეტაპზე: საარბიტრაჟო დათქმის ჩაწერა ავტომატურად გამორიცხავს ყველაზე სწრაფ და იაფ ამოღების გზას.

 

რას უნდა შეიცავდეს განცხადება?

 

დავალიანების გადახდევინების შესახებ განცხადება უნდა შეიცავდეს:

• მხარეებისა და წარმომადგენლების დასახელებას, პირად/საიდენტიფიკაციო ნომერს, მისამართს და სხვა ცნობილ საკონტაქტო მონაცემებს;
• აპლიკანტის საბანკო რეკვიზიტებს;
• აპლიკანტის მოთხოვნას;
• დოკუმენტების ჩამონათვალს, რომლებითაც მოთხოვნა დასტურდება;
• მითითებას, ითხოვს თუ არა აპლიკანტი დამატებითი ხარჯის (სააპლიკაციო და ყადაღის საფასურების) ანაზღაურებას;
• მითითებას, რომ მოთხოვნა არ არის დამოკიდებული საპასუხო ვალდებულებაზე, ან რომ ასეთი ვალდებულება უკვე შესრულებულია;
• მითითებას, ითხოვს თუ არა აპლიკანტი ბრძანების აღსრულებას;
• მითითებას, ითხოვს თუ არა ყადაღას უზრუნველყოფის ღონისძიების სახით;
• ხელმოწერას.

მტკიცებულებები წარმოდგენილი უნდა იყოს დედნის ან/და დამოწმებული ასლების სახით.

აქ ერთი კრიტიკული დეტალია, ბიურო აპლიკანტის მოთხოვნის უფლების შემოწმებისას ეყრდნობა მხოლოდ განცხადებასა და თანდართულ წერილობით მტკიცებულებებს. ზეპირი ახსნა-განმარტება, მოწმე ან შემდგომი დამატება პროცედურაში არ არსებობს. ამიტომ განცხადების ხარისხი პირდაპირ განსაზღვრავს შედეგს.

 

ვადები: მთელი პროცესი ერთ თვეში

 

პროცედურის დროითი რუკა ასეთია:

5 სამუშაო დღე — განცხადების რეგისტრაციიდან ბიურო ამოწმებს ფორმალურ და შინაარსობრივ მხარეს და უფლებამოსილია დაადგინოს ხარვეზი.

10 კალენდარულ დღემდე — ხარვეზის გამოსასწორებელი ვადა, თუ ხარვეზის შინაარსიდან გამომდინარე მისი გამოსწორება შესაძლებელია.

5 სამუშაო დღე — ამავე ვადაში ბიურო ატყობინებს რესპონდენტს მის წინააღმდეგ გამარტივებული წარმოების დაწყების შესახებ.

10 კალენდარული დღე — რესპონდენტის საპასუხო ვადა შეტყობინების მიღებიდან.

ანუ იდეალურ სცენარში, ხარვეზის გარეშე, კრედიტორს აღსასრულებელი დოკუმენტი დაახლოებით ერთ თვეში ექნება ხელში.

 

რესპონდენტის ხუთი შესაძლო რეაქცია და თითოეულის შედეგი

 

შეტყობინების მიღების შემდეგ რესპონდენტს 10 დღე აქვს. მისი ქცევა განსაზღვრავს შედეგს:

თუ არაფერს აკეთებს დავალიანების გადახდევინების ბრძანება გამოიცემა მოთხოვნის სრულ ოდენობაზე.

თუ სრულად აღიარებს მოთხოვნას ბრძანება გამოიცემა მოთხოვნის სრულ ოდენობაზე.

თუ აღიარებს მოთხოვნის ნაწილს ბრძანება გამოიცემა მხოლოდ აღიარებულ ნაწილზე, დარჩენილზე მიიღება უარი.

თუ დაფარავს დავალიანების ნაწილს, დარჩენილ ნაწილთან მიმართებით მიიღება გადაწყვეტილება ბრძანების გამოცემაზე უარის თაობაზე.

თუ განაცხადებს წერილობით პროტესტს, მიიღება უარი ბრძანების გამოცემაზე მოთხოვნის სრულ ოდენობაზე.

პირველი არჩევანი ყველაზე მნიშვნელოვანია, უმოქმედობა რესპონდენტისთვის ყველაზე ცუდი სტრატეგიაა. მან რომ არაფერი გააკეთოს, ბრძანება მთელ თანხაზე გამოიცემა.

ბოლო არჩევანი კი კრედიტორისთვის არც თუ ისე კარგი გარემოებაა, რადგან უბრალო წერილობითი პროტესტი კეტავს ამ გზას. ბიურო არსებით დავას არ განიხილავს, ეს სასამართლოს ფუნქციაა.

ბრძანების გამოცემაზე უარი არ ართმევს აპლიკანტს უფლებას, აღძრას სარჩელი სასამართლოში საერთო წესით. ანუ გამარტივებული წარმოება რისკის გარეშე ცდაა, ცუდი შემთხვევა უბრალოდ ნიშნავს, რომ სასამართლოში მიდიხართ, როგორც პროცედურის დაწყებამდე იყო.

 

მორიგება როგორც საუკეთესო შედეგი

 

რესპონდენტს უფლება აქვს, ამავე 10 დღეში წარადგინოს განცხადება მორიგების შეთავაზების შესახებ, ანუ როცა ის თანხმდება დავალიანებას ან მის ნაწილს, მაგრამ ითხოვს ვადის გაზრდას ან განწილვადებას.

ბიურო ამ განცხადებას უგზავნის აპლიკანტს და განუსაზღვრავს ვადას თანხმობის ან უარისთვის, აპლიკანტის თხოვნით ეს ვადა შეიძლება არაუმეტეს 30 დღით გაიზარდოს. ამ პერიოდში მხარეებს უფლება აქვთ, საერთოდ სხვა ოდენობასა და პირობებზე შეთანხმდნენ, შეთანხმება წერილობით ფორმდება და ბიურო ამტკიცებს მორიგების პირობებს.

ორი დეტალია, რომელიც ამ ინსტრუმენტს განსაკუთრებით ღირებულს ხდის:

პირველი — თუ რესპონდენტი დაარღვევს მორიგების პირობებს, აპლიკანტის განცხადების საფუძველზე ბიურო გამოსცემს ბრძანებას დაუფარავ ოდენობაზე. ანუ მორიგება არ ასუსტებს კრედიტორის პოზიციას, ის ინარჩუნებს აღსრულების ბერკეტს.

მეორე — თუ რესპონდენტი ჯეროვნად შეასრულებს მორიგების პირობებს, აპლიკანტს სრულად დაუბრუნდება საგარანტიო თანხის სახით შეტანილი აღსრულების წინასწარი საფასური.

ბიზნეს-ლოგიკით ეს ხშირად უკეთესია, ვიდრე იძულებითი აღსრულება, თანხა შემოდის, კომერციული ურთიერთობა არ ინგრევა და ხარჯი ბრუნდება.

 

ყადაღა როგორც უზრუნველყოფის ღონისძიება

 

აპლიკანტს შეუძლია მოითხოვოს რესპონდენტის ქონებაზე ყადაღის დადება ჯერ კიდევ ბრძანების გამოცემამდე. ბიურო ამას გააკეთებს ოთხი გარემოების ერთდროულად არსებობისას:

1. აპლიკანტი ითხოვს ყადაღას უზრუნველყოფის ღონისძიების სახით;
2. აპლიკანტი ითხოვს ბრძანების აღსრულებას და საგარანტიო თანხა შეტანილია აღსრულების წინასწარი საფასურის ოდენობით;
3. აპლიკანტი თავად უთითებს, რესპონდენტის რომელ ქონებაზე უნდა გავრცელდეს ღონისძიება;
4. გადახდილია ყადაღის დადების საფასური.

მესამე პირობა პრაქტიკაში ყველაზე ხშირად ბლოკავს ამ ინსტრუმენტს, ბიურო ქონებას თავად არ ეძებს ამ ეტაპზე. კრედიტორმა უნდა იცოდეს, რა ქონება აქვს მოვალეს და მიუთითოს მისი საიდენტიფიკაციო მაჩვენებლები. აქედან გამომდინარეობს ჩვენი პრაქტიკული რეკომენდაცია, საჯარო რეესტრის შემოწმება უნდა მოხდეს განცხადების შეტანამდე, და არა შემდეგ.

ბალანსისთვის კანონი ითვალისწინებს საპირწონეს, აპლიკანტი პასუხისმგებელია რესპონდენტისთვის მიყენებული ზიანისათვის, თუ უზრუნველყოფის ყადაღა გაუმართლებელი აღმოჩნდა. ეს არ არის ფორმალური დათქმა, გადაჭარბებული ან უსაფუძვლო ყადაღა კრედიტორისთვის საპასუხო მოთხოვნის საფუძველია.

 

ხარჯების სტრუქტურა

 

სააპლიკაციო საფასური — 200 ლარი. ერთი სამართლებრივი საფუძვლით წარდგენილ მოთხოვნაზე. იხდის აპლიკანტი.

ყადაღის დადება — 100 ლარი. თითოეულ ნივთთან მიმართებაში. იხდის აპლიკანტი.

გამარტივებული წარმოების საფასური — მოთხოვნის 2%. იხდის რესპონდენტი დავალიანების დაფარვისას.

აღსრულების წინასწარი საფასური. შეიტანება საგარანტიო თანხის სახით; იხდის აპლიკანტი და უბრუნდება ამოღების პროპორციულად.

წილობრივი ვალდებულებისას, თუ მოთხოვნა წარდგენილია ერთზე მეტი აპლიკანტის მიერ ან მიმართულია ერთზე მეტი რესპონდენტის წინააღმდეგ, სააპლიკაციო საფასური შეადგენს 200 ლარს თითოეულ პირთან მიმართებაში.

გამარტივებული წარმოების საფასურს იხდის რესპონდენტი დავალიანების ან მისი ნაწილის დაფარვისას. ანგარიშსწორება ბიუროს მეშვეობით ხდება: ბიურო რესპონდენტის მიერ შეტანილ თანხას აპლიკანტის ანგარიშზე წარმართავს საფასურის გამოკლებით, ხოლო რესპონდენტის მიერ ბიუროს ანგარიშზე თანხის შეტანის დღე ითვლება აპლიკანტისთვის გადახდის დღედ.

 

განცხადების გახმობა

 

აპლიკანტს უფლება აქვს, გაიხმოს განცხადება ბრძანების გამოცემამდე, უარის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებამდე ან მორიგების პირობების დამტკიცებამდე.

საგარანტიო თანხის დაბრუნების წესი ასიმეტრიულია და დროზეა დამოკიდებული:

• რესპონდენტისთვის შეტყობინების ჩაბარებამდე საგარანტიო თანხა ბრუნდება სრულად;
• ჩაბარების შემდეგ კი ბრუნდება ნახევარი.

ყადაღის საფასური ბრუნდება, თუ ამ დროისთვის მარეგისტრირებელ ორგანოში ყადაღის რეგისტრაცია არ განხორციელებულა.

 

ბრძანების ძალა და ვადა

 

დავალიანების გადახდევინების ბრძანება ძალაშია გამოცემის დღიდან. ის დაუყოვნებლივ მიექცევა აღსასრულებლად, თუ აპლიკანტმა მოითხოვა აღსრულება და საგარანტიო თანხის სახით შეტანილი აქვს წინასწარი საფასური.

თუ აპლიკანტი დაუყოვნებლივ აღსრულებას არ ითხოვს, ბრძანება მოთხოვნისამებრ გადაეცემა მას და მისი აღსასრულებლად წარდგენის ვადაა გამოცემიდან 5 წელი.

გასაჩივრება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებითად დარღვეულია გამარტივებული წარმოების პროცედურა. ანუ ბრძანება შინაარსობრივად, ვალის არსებობის კუთხით, არ საჩივრდება, რაც ლოგიკურია, რადგან რესპონდენტს პროტესტის შესაძლებლობა უკვე ჰქონდა.

 

მეორე გზა: სანოტარო აქტი და გირავნობის მოწმობა

 

კანონის მე-2 მუხლი აღსრულებას დაქვემდებარებულ აქტებში პირდაპირ ასახელებს სანოტარო აქტსა და გირავნობის მოწმობას.

მეტიც, მე-20 მუხლის თანახმად, სააღსრულებო წარმოება არ დაიშვება სააღსრულებო ფურცლის გარეშე, გარდა ჩამოთვლილი გამონაკლისებისა, რომელთა შორისაა სამოქალაქო კოდექსის 258¹ მუხლით განსაზღვრული გირავნობის მოწმობა და დავალიანების გადახდევინების ბრძანება.

პრაქტიკული დასკვნა მარტივია და ხელშეკრულების ეტაპს ეხება, თუ ხელშეკრულებას ნოტარიულად გააფორმებთ, თქვენ წინასწარ იძენთ აღსრულების უფლებას სასამართლოს გარეშე. ეს ერთი გადაწყვეტილება ხელმოწერის დღეს ზოგავს თვეებს ან წლებს იმ სცენარში, სადაც მოვალე გადახდას შეწყვეტს.

 

აღსრულების ეტაპი: რა ხდება თანხის რეალურად ამოღებამდე?

 

დავუშვათ, აღსასრულებელი დოკუმენტი გაქვთ. შემდეგი ეტაპი აღსრულების ეროვნული ბიუროა.

 

წინადადება მოვალისთვის

 

აღსრულების დაწყებიდან 5 დღეში აღმასრულებელი მოვალეს უგზავნის წინადადებას მოთხოვნის 7 დღეში ნებაყოფლობით შესრულების შესახებ. ეს ვადა კრედიტორისთვისაც მნიშვნელოვანია, ხშირად სწორედ ამ ეტაპზე ხდება რეალური გადახდა, რადგან მოვალისთვის საფასურის განაკვეთი 7%-დან 2%-მდე ეცემა და მოვალეთა რეესტრში მოხვედრა თავიდან იქნება აცილებული.

 

ქონების მოძიება: მე-17 მუხლის ბერკეტი

 

ეს არის ის ეტაპი, სადაც სახელმწიფო აპარატი კრედიტორის სასარგებლოდ მუშაობს.

მე-17 მუხლის შესაბამისად, ყველა ადმინისტრაციული ორგანო, საბანკო დაწესებულება და მოვალესთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში მყოფი ფიზიკური თუ იურიდიული პირი ვალდებულია ბიუროს მოთხოვნისას მიაწოდოს ინფორმაცია მოვალის ქონებრივი მდგომარეობის, შემოსავლების, საბანკო ანგარიშების, ანგარიშებზე არსებული ნაშთებისა და თანხის ბრუნვის შესახებ.

პრაქტიკაში აღმასრულებელი მიმართავს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, საჯარო რეესტრს, სამეწარმეო რეესტრს, შემოსავლების სამსახურსა და საქართველოში რეგისტრირებულ ყველა საბანკო დაწესებულებას.

დამატებით, 42-ე მუხლის შესაბამისად, აღმასრულებელს შეუძლია დაავალდებულოს მოვალე, 5 დღის ვადაში წარმოადგინოს ქონებრივი ნუსხა. ნუსხის წარმოუდგენლობა ან არასრულად წარმოდგენა მოვალისთვის პასუხისმგებლობის საფუძველია.

ეს ინფორმაციული რესურსი კერძო კრედიტორისთვის დამოუკიდებლად მიუწვდომელია და სწორედ ეს არის აღსრულების ეტაპის მთავარი ღირებულება.

 

მოვალეთა რეესტრი როგორც ზეწოლის ინსტრუმენტი

 

ნებაყოფლობითი შესრულების ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ მოვალე ხვდება მოვალეთა რეესტრში (მე-19¹ მუხლი), 

რეესტრი საჯაროა და მასში მოხვედრა ზღუდავს ქონების განკარგვას რეესტრიდან ამორიცხვამდე. ბიზნეს-მოვალისთვის ეს ხშირად უფრო მძიმეა, ვიდრე თავად თანხა, რადგან იბლოკება სანოტარო და სარეგისტრაციო ოპერაციები, ირღვევა საბანკო ურთიერთობები, ზიანდება რეპუტაცია კონტრაჰენტების თვალში.

კრედიტორისთვის ეს ნიშნავს, რომ რეესტრში მოხვედრის პერსპექტივა თავად არის მოლაპარაკების არგუმენტი, ხშირად უფრო ეფექტიანი, ვიდრე ყადაღის მუქარა.

 

აღსრულების საფასური: ვინ რას იხდის

 

ეს ნაწილი კრედიტორებს ხშირად აშინებს ზედმეტად, რადგან არასწორად ესმით.

აღსრულების საფასურის გადახდა ეკისრება მოვალეს. თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ საქმეებზე საფასური ამოიღება აღსასრულებელ მოთხოვნასთან ერთად და შეადგენს აღსასრულებელი მოთხოვნის 7%-ს.

კრედიტორის როლი შემოიფარგლება წინასწარი საფასურით, რომელიც სააღსრულებო ფურცლის შეტანისას გადაიხდება და რომელიც შემდეგ უბრუნდება ამოღებული მოთხოვნის პროპორციულად. ანუ ეს ხარჯი კი არა, დროებითი დეპოზიტია.

წინასწარი საფასურის ოდენობა მოთხოვნის ზომის მიხედვით მცირდება, რაც უფრო დიდია მოთხოვნა, მით დაბალია პროცენტული განაკვეთი. ფიზიკური პირი კრედიტორისთვის (ინდივიდუალური მეწარმის გარდა) მოქმედებს ზედა ზღვარიც. კონკრეტული განაკვეთები იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით განისაზღვრება და პერიოდულად იცვლება, ამიტომ გადახდამდე მიმდინარე ტარიფის დაზუსტება აუცილებელია.

ცალკე აღსანიშნავია, თუ გამარტივებული წარმოებისას აპლიკანტმა აღსრულების წინასწარი საფასური საგარანტიო თანხის სახით სრულად შეიტანა, სააღსრულებო წარმოების დაწყებისას იგი ჩაითვლება გადახდილად. ორჯერ გადახდა არ ხდება.

 

კერძო აღმასრულებელი და 500 000 ლარის ზღვარი

 

ბიუროს გარდა, აღსრულებას ახორციელებს კერძო აღმასრულებელიც, ლიცენზირებული ფიზიკური პირი, რომელიც საქმიანობს საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე.

შეზღუდვები ორია:

1. მხარეები უნდა იყვნენ ფიზიკური პირები ან/და კერძო სამართლის იურიდიული პირები;
2. აღსასრულებელი ფულადი მოთხოვნა არ უნდა აღემატებოდეს 500 000 ლარს.

კერძო აღმასრულებელი აღსრულებას ახორციელებს კრედიტორის მიმართვისა და მასთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, საზღაური კი მხარეთა შეთანხმებით განისაზღვრება. კრედიტორის მიერ გადახდილი საზღაურის გადახდა ეკისრება მოვალეს და ამოიღება მოთხოვნასთან ერთად, თუმცა არაუმეტეს 38-ე მუხლით დადგენილი აღსრულების საფასურის ზღვრული ოდენობისა.

რომ შევადაროთ ეს ორი ინსტიტუტი, ბიურო სტანდარტიზებულია და იაფი, კერძო აღმასრულებელი კი მოტივირებულია შედეგზე, რადგან მისი ანაზღაურება ხელშეკრულებაზეა დამოკიდებული. საშუალო ზომის კომერციულ მოთხოვნებზე ეს ხშირად უფრო სწრაფ შედეგს იძლევა.

 

რატომ ვერ იღებს კრედიტორი თანხას: ხუთი რეალური მიზეზი

 

გამოცდილება აჩვენებს, რომ წარუმატებელი აღსრულების მიზეზები ჩვეულებრივ ერთსა და იმავე ხუთ კატეგორიაში ჯგუფდება.

1. მოვალეს ქონება არ აქვს, ან ფორმალურად არ აქვს. აღსრულება მექანიზმია და არა გარანტია, თუ ქონება არ არსებობს ან წინასწარ გასხვისებულია, ვერანაირი პროცედურა თანხას ვერ ამოგაღებინებთ.

2. დაგვიანება. რაც მეტი დრო გადის, მით ნაკლებია ქონება. მოვალე, რომელიც ვალს არ ფარავს, ჩვეულებრივ სხვა ვალსაც არ ფარავს და პირველი კრედიტორი უპირატესობას იღებს.

3. სუსტი დოკუმენტაცია. გამარტივებულ წარმოებაში ბიურო მხოლოდ წერილობით მტკიცებულებებს ეყრდნობა. ზეპირი შეთანხმება, არაფორმალური მიმოწერა ან ხელმოუწერელი ინვოისი ამ პროცედურაში არ გამოდგება.

4. საარბიტრაჟო დათქმა ხელშეკრულებაში. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ის პირდაპირ კეტავს გამარტივებულ წარმოებას.

5. რიგითობა. თუ მოვალის ქონებაზე უკვე დევს სხვისი გირავნობა ან იპოთეკა, არაუზრუნველყოფილი კრედიტორი რიგში უკან დგება. სწორედ ამიტომ არის უზრუნველყოფის საკითხი ხელშეკრულების და არა აღსრულების ეტაპის საკითხი.

 

როგორ გავაფორმოთ ხელშეკრულება ისე, რომ აღსრულება მარტივი იყოს?

 

ყველაზე ღირებული სამართლებრივი ქმედება ვალის ამოღებაში ხდება არა მაშინ, როცა ვალი უკვე გაჩნდა, არამედ ხელმოწერის დღეს. წარმოგიდგენთ პრობლემის ხუთ კონკრეტულ გადაწყვეტას:

ნოტარიული ფორმა. სანოტარო აქტი აღსრულებას დაქვემდებარებული აქტია. ხარჯი ხელმოწერისას მცირეა; დაზოგილი დრო დავის შემთხვევაში კი თვეები.

საარბიტრაჟო დათქმის გააზრებული გამოყენება. არბიტრაჟს აქვს უპირატესობები, მაგრამ იგი კეტავს გამარტივებულ წარმოებას. ეს არჩევანი შეგნებული უნდა იყოს, არა შაბლონიდან გადმოწერილი.

გირავნობა ან იპოთეკა. უზრუნველყოფილი კრედიტორი რიგში წინ დგას და მოვალეთა რეესტრის ლოგიკაც მისთვის სხვაგვარად მოქმედებს.

გადახდის ვადის მკაფიო განსაზღვრა. გამარტივებული წარმოება მოითხოვს ვადამოსულ მოთხოვნას. „გადახდა შესრულების შემდეგ" ბუნდოვანი ფორმულირებაა და ვადამოსულობის დადგენას ართულებს.

საპასუხო ვალდებულების დოკუმენტური დახურვა. მიღება-ჩაბარების აქტი, რომელიც ადასტურებს, რომ თქვენი ვალდებულება შესრულებულია, გამარტივებული წარმოების პირდაპირი წინაპირობაა.

---

ხშირად დასმული კითხვები

 

შემიძლია თუ არა ვალის ამოღება სასამართლოს გარეშე? დიახ. გამარტივებული წარმოება აღსრულების ეროვნულ ბიუროში, აგრეთვე სანოტარო აქტისა და გირავნობის მოწმობის აღსრულება სასამართლო გადაწყვეტილებას არ საჭიროებს.

რა მოხდება, თუ მოვალე უბრალოდ არ უპასუხებს? თუ რესპონდენტი შეტყობინების მიღებიდან 10 კალენდარულ დღეში არც დაფარავს, არც აღიარებს, არც პროტესტს განაცხადებს და არც მორიგებას შესთავაზებს, ბრძანება გამოიცემა მოთხოვნის სრულ ოდენობაზე.

რა ღირს გამარტივებული წარმოების დაწყება? სააპლიკაციო საფასური 200 ლარია ერთი სამართლებრივი საფუძვლით წარდგენილ მოთხოვნაზე. ყადაღის დადება  100 ლარი თითო ნივთზე. თავად გამარტივებული წარმოების საფასურს, მოთხოვნის 2%-ს, იხდის რესპონდენტი დავალიანების დაფარვისას.

რამდენ ხანს მოქმედებს დავალიანების გადახდევინების ბრძანება? ბრძანება ძალაშია გამოცემის დღიდან, ხოლო აღსასრულებლად წარდგენის ვადაა გამოცემიდან 5 წელი.

ვინ იხდის აღსრულების საფასურს? მოვალე. კრედიტორი იხდის მხოლოდ წინასწარ საფასურს, რომელიც ამოღებული მოთხოვნის პროპორციულად უბრუნდება.

რა ხდება, თუ მოვალე პროტესტს განაცხადებს? ბიურო იღებს გადაწყვეტილებას ბრძანების გამოცემაზე უარის თაობაზე. ეს არ ართმევს კრედიტორს უფლებას, აღძრას სარჩელი სასამართლოში საერთო წესით.

შემიძლია თუ არა მოვალის ქონებაზე ყადაღის დადება ბრძანების გამოცემამდე? დიახ, უზრუნველყოფის ღონისძიების სახით, მაგრამ თქვენ თავად უნდა მიუთითოთ კონკრეტული ქონება და მისი საიდენტიფიკაციო მაჩვენებლები, გადაიხადოთ შესაბამისი საფასური და მოითხოვოთ ბრძანების აღსრულება.

---

დასკვნა

 

ვალის ამოღება საქართველოში არ ნიშნავს ავტომატურად სასამართლოს. უდავო, დოკუმენტურად დადასტურებული მოთხოვნისთვის გამარტივებული წარმოება 200 ლარად და დაახლოებით ერთ თვეში იძლევა აღსასრულებელ დოკუმენტს, ხოლო თუ მოვალე პროტესტს განაცხადებს, კრედიტორი ზუსტად იმ პოზიციაში რჩება, სადაც პროცედურის დაწყებამდე იყო.

გადამწყვეტი ცვლადი დროა. რაც უფრო ადრე იწყება პროცესი, მით მეტია ქონება, მით წინ დგახართ სხვა კრედიტორების რიგში და მით მაღალია რეალური ამოღების ალბათობა.

L&L Consulting-ი უზრუნველყოფს დებიტორული დავალიანების სრულ სამართლებრივ მართვას, მოთხოვნის დოკუმენტურ მომზადებას, გამარტივებული წარმოების ინიცირებას, უზრუნველყოფის ღონისძიებების მოთხოვნას, აღსრულების პროცესის წარმართვას და ხელშეკრულებების პრევენციულ სტრუქტურირებას.

კონსულტაციისთვის დაგვიკავშირდით →

---

ავტორი: ზურაბ ლორია — ადვოკატი, L&L Consulting-ის მმართველი პარტნიორი.