ბლოგი

ყადაღა არის იძულებითი აღსრულების ღონისძიება, რომელსაც აღსრულების ეროვნული ბიურო ან კერძო აღმასრულებელი იყენებს სააღსრულებო ფურცლის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა აღსასრულებელი აქტის საფუძველზე. აღსრულების დაწყებიდან 5 დღეში მოვალეს ეგზავნება წინადადება მოთხოვნის 7 დღეში ნებაყოფლობით შესრულების შესახებ. ამ ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ იწყება ქონების აღწერა, ანგარიშებზე საინკასო დავალებების წარდგენა და მოვალეთა რეესტრში რეგისტრაცია. მოვალეს რჩება რეალური სამართლებრივი ინსტრუმენტები: აღმასრულებლის ქმედების გასაჩივრება 15 კალენდარული დღის ვადაში ბიუროს თავმჯდომარესთან ან 1 თვის ვადაში პირდაპირ სასამართლოში, ვალდებულების განწილვადება 12 თვემდე ვადით, ქონების თვითრეალიზაცია აუქციონის გამოცხადებამდე და ხანდაზმულობაზე მითითება.

ყადაღა ქონებაზე ან საბანკო ანგარიშზე თითქმის არასოდეს არის მოულოდნელი მოვლენა, ის ყოველთვის რაღაცის შედეგია. პრობლემა ის კი არ არის, რომ ადამიანი ვერ ხვდება, საიდან გაჩნდა ვალი, პრობლემა ის არის, რომ ის რეაგირებას იწყებს მაშინ, როცა ყველაზე ეფექტიანი ვადები უკვე გასულია.

ამ სტატიაში სააღსრულებო წარმოებას თანმიმდევრულად განვიხილავთ: საიდან იწყება, რა ეტაპებს გადის, რომელ ქონებას შეიძლება შეეხოს და რაც ყველაზე მთავარია, რომელ მომენტში რა ბერკეტი აქვს მოვალეს.

 

საიდან ჩნდება ყადაღა: აღსასრულებელი აქტი და სააღსრულებო ფურცელი

 

პირველი გავრცელებული მცდარი წარმოდგენაა, რომ ყადაღა მხოლოდ სასამართლო გადაწყვეტილების შედეგი არის.

კანონის მე-2 მუხლი აღსრულებას დაქვემდებარებულ აქტთა საკმაოდ ვრცელ ჩამონათვალს იძლევა. მათ შორისაა:

• სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმეებზე კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება, განჩინება და დადგენილება;
• სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 268-ე მუხლით დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცეული გადაწყვეტილება;
• სანოტარო აქტი — ანუ სასამართლოში წასვლა ყოველთვის საჭირო არ არის;
• გირავნობის მოწმობა;
• არბიტრაჟის გადაწყვეტილება, აგრეთვე უცხო ქვეყნის ან საერთაშორისო არბიტრაჟის გადაწყვეტილება, თუ მისი აღსრულება საერთაშორისო ხელშეკრულებითაა გათვალისწინებული;
• ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე უფლებამოსილი ორგანოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი;
• ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოების, საქართველოს ეროვნული ბანკის, დეპოზიტების დაზღვევის სააგენტოსა და საპენსიო ფონდის აქტები სანქციის სახით ჯარიმის დაკისრების შესახებ;
• სამედიაციო მორიგება, რომლის აღსასრულებლადაც სასამართლომ გამოიტანა განჩინება და გაიცა სააღსრულებო ფურცელი.

ნოტარიულად დამოწმებული სესხის ხელშეკრულება ან გირავნობის მოწმობა თავისთავად აღსრულების საფუძველია. ბევრი მეწარმე ამას ხელმოწერის მომენტში სათანადოდ ვერ აფასებს.

აღსრულებას ახორციელებს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო, თავისი ტერიტორიული სააღსრულებო ბიუროების მეშვეობით. კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში აღსრულებას ახორციელებს ასევე კერძო აღმასრულებელი, მაგრამ მხოლოდ მაშინ, თუ მხარეები არიან ფიზიკური პირები ან/და კერძო სამართლის იურიდიული პირები და აღსასრულებელი ფულადი მოთხოვნა არ აღემატება 500 000 ლარს.

 

შვიდი დღე, რომელსაც ყველაზე ხშირად უგულვებელყოფენ

 

აღსრულების დაწყებიდან 5 დღის განმავლობაში აღმასრულებელი მოვალეს უგზავნის წინადადებას მოთხოვნის 7 დღის ვადაში ნებაყოფლობით შესრულების შესახებ (კანონის 25-ე მუხლი). წინადადება ბარდება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით.

ეს ვადა ფორმალობა არ არის. სწორედ მისი გასვლის შემდეგ:

• მოვალე ხვდება მოვალეთა რეესტრში;
• იწყება ქონების აღწერა და ყადაღის დადება;
• ბანკებში იგზავნება საინკასო დავალებები.

გარდა ამისა, აღსრულების საფასურის ტვირთიც სწორედ ამ ეტაპზე იცვლება, ამაზე ქვემოთ დეტალურად ვისაუბრებთ.

თუ წინადადება მიიღეთ და თანხის სრულად გადახდა შეუძლებელია, ეს არ ნიშნავს, რომ არაფრის გაკეთება შეიძლება. სწორედ ამ 7 დღეში აქვს ყველაზე მეტი აზრი კრედიტორთან შეთანხმებაზე ან განწილვადებაზე მოლაპარაკების დაწყებას.

 

მოვალეთა რეესტრი: ყველაზე ხშირად შეუფასებელი შედეგი

 

მოვალეთა რეესტრი, რომელსაც კანონის მე-19¹ მუხლი აწესრიგებს, არის მონაცემთა სისტემატიზებული ელექტრონული ერთობლიობა იმ ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა შესახებ, რომელთა მიმართაც აღსრულება 2010 წლის 1 იანვრიდან დაიწყო და რომელთა მიმართაც გავიდა ნებაყოფლობითი შესრულების ვადა. რეესტრში არ ხვდებიან სახელმწიფო ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები, აგრეთვე უზრუნველყოფილი მოთხოვნის მოვალე.

რატომ არის ეს კრიტიკული? იმიტომ, რომ რეესტრი საჯაროა და მასში მოხვედრა ქონების განკარგვის შესაძლებლობას ზღუდავს რეესტრიდან ამორიცხვამდე. პრაქტიკაში ეს ნიშნავს:

• გართულებულ ან შეუძლებელ სანოტარო და სარეგისტრაციო ოპერაციებს;
• საბანკო მომსახურებაზე უარს ან პირობების გამკაცრებას;
• სამეწარმეო რეპუტაციულ ზიანს — კონტრაჰენტისთვის ეს შემოწმება ერთი ძიების საკითხია.

ბიზნესისთვის ხშირად სწორედ რეესტრში მოხვედრა უფრო ძვირი ჯდება, ვიდრე თავად სადავო თანხაა.

 

რა ქონებაზე ვრცელდება ყადაღა?

 

ყადაღა უნივერსალური არ არის. კანონის 45-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ყადაღას არ ექვემდებარება პირადი მოხმარების ან საოჯახო ნივთები, რომლებიც აუცილებელია მოვალისთვის თავისი პროფესიული საქმიანობის, ცხოვრებისა და საოჯახო მეურნეობისათვის.

ცალკე შეზღუდვები დგინდება 2¹ მუხლით: იძულებით აღსრულებას, იძულებით აუქციონს, ყადაღის დადებასა და სეკვესტრს არ ექვემდებარება „სახელმწიფო ქონების შესახებ" კანონის მე-4 მუხლით გათვალისწინებული ქონება; აღსრულების ღონისძიებები არ ვრცელდება ფინანსურ გირავნობაზე, დაგროვებითი და ნებაყოფლობითი კერძო პენსიის საპენსიო აქტივებზე და ბროკერების, ბანკების, დეპოზიტარებისა და საგადახდო პროვაიდერების მიერ კლიენტის სახელით მფლობელობაში მყოფ აქტივებზე, თუ ისინი საკუთარი აქტივებისგან განცალკევებით აღირიცხება.

ეს ბოლო წესი პრაქტიკაში ხშირად გადამწყვეტია, თუ თქვენს ანგარიშზე ირიცხება არა თქვენი, არამედ კლიენტის ფული და ეს გამიჯვნა სათანადოდ არის დოკუმენტირებული, ყადაღის მიმართვა ამ სახსრებზე დაუშვებელია.

ყადაღა შეიძლება დაედოს არა მხოლოდ ნივთს, არამედ მოვალის მოთხოვნასაც მესამე პირის მიმართ (55-ე მუხლი) — მაგალითად, დებიტორულ დავალიანებას. აღწერისა და დაყადაღების აქტში, 48-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ღირებულების მითითებით უნდა ჩამოითვალოს ის ნივთებიც, რომლებიც მოვალესთან დარჩა.

 

საბანკო ანგარიშის დაბლოკვა და საინკასო დავალება

 

აღმასრულებელს აქვს ფართო საინფორმაციო უფლებამოსილება, მე-17 მუხლის შესაბამისად, ყველა ადმინისტრაციული ორგანო, საბანკო დაწესებულება და მოვალესთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში მყოფი ფიზიკური თუ იურიდიული პირი ვალდებულია მიაწოდოს ინფორმაცია მოვალის ქონებრივი მდგომარეობის, შემოსავლების, საბანკო ანგარიშების, ნაშთებისა და თანხის ბრუნვის შესახებ.

ამის შემდეგ ბანკში წარდგება საინკასო დავალება. სწორედ ეს არის ის მომენტი, როცა ადამიანი აღმოაჩენს, რომ ბარათი აღარ მუშაობს, ხშირად ისე, რომ არც კი იცის, რომელი საქმის გამო ხდება ეს.

პირველი ნაბიჯი ასეთ დროს: დაუყოვნებლივ გამოითხოვეთ ინფორმაცია სააღსრულებო საქმის შესახებ, რომელი აღსასრულებელი აქტის საფუძველზე მიმდინარეობს წარმოება, ვინ არის კრედიტორი, რა თანხაა და როდის განხორციელდა კონკრეტული სააღსრულებო მოქმედება. ეს ინფორმაცია განსაზღვრავს, რომელი გასაჩივრების ვადა როდის იწყება.

 

აუქციონი

 

ყადაღადადებული ქონების რეალიზაცია იძულებითი აუქციონით ხდება. კანონის 75-ე მუხლის მე-8 პუნქტის თანახმად, აუქციონი შედგება პირველი აუქციონისა და ორი განმეორებითი აუქციონისგან. 

აქ არის ვადა, რომლის გაშვებაც შეუქცევადია: 70-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, იძულებითი აუქციონის საჯაროდ გამოცხადების დღიდან დაუშვებელია აუქციონის შეწყვეტა, შეჩერება, გადადება, ქონების ყადაღისგან გათავისუფლება და სააღსრულებო ფურცლის დაბრუნება.

ამიტომ ყველა მოლაპარაკება, შეთანხმება ან თვითრეალიზაციის მცდელობა უნდა დასრულდეს აუქციონის საჯაროდ გამოცხადებამდე. ამის შემდეგ სამართლებრივი მანევრის სივრცე პრაქტიკულად ქრება.

 

აღსრულების საფასური: 7% თუ 2% 

 

ეს არის ის ნაწილი, რომელიც მოვალეს ყველაზე ხშირად აოცებს.

აღსრულების საფასური არის აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ გაწეული მომსახურების საზღაური და ზოგადი წესით, მისი გადახდა მოვალეს ეკისრება. კანონის 38-ე მუხლისა და იუსტიციის მინისტრის შესაბამისი ბრძანების მიხედვით, ცალკეულ კატეგორიაზე, მათ შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 268-ე მუხლით დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცეულ გადაწყვეტილებებზე, სისხლისსამართლებრივი და ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი წესით დაკისრებულ ჯარიმებსა და სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელ თანხებზე, საფასურის ოდენობაა აღსასრულებელი ფულადი მოთხოვნის 7%, რომელიც მოვალეს აღსრულების დაწყებისთანავე ეკისრება.

ამასთან, კანონი ითვალისწინებს შემცირებულ განაკვეთს: თუ მოვალე ნებაყოფლობითი შესრულებისთვის დადგენილ ვადაში მოთხოვნას სრულად შეასრულებს, საფასურის სახით ეკისრება აღსასრულებელი ფულადი მოთხოვნის 2%.

განსხვავება 7%-სა და 2%-ს შორის 100 000-ლარიან მოთხოვნაზე 5 000 ლარია. ეს არის ზუსტად ის თანხა, რომელსაც ადამიანები კარგავენ იმის გამო, რომ 7-დღიან წინადადებაზე რეაგირება არ მოახდინეს.

 

მოვალის ხუთი რეალური ინსტრუმენტი

 

1. აღმასრულებლის ქმედების გასაჩივრება

 

სააღსრულებო წარმოების მხარეს და დაინტერესებულ პირს, რომელთა კანონიერ ინტერესზეც პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს აღმასრულებლის ქმედება, უფლება აქვთ:

• ერთჯერადად გაასაჩივრონ ეს ქმედება აღსრულების ეროვნული ბიუროს თავმჯდომარესთან — ქმედების განხორციელებიდან 15 კალენდარული დღის ვადაში; ან
• გაასაჩივრონ პირდაპირ სასამართლოში — ქმედების განხორციელებიდან 1 თვის ვადაში.

გასაჩივრება ავტომატურად არ აჩერებს გასაჩივრებულ სააღსრულებო მოქმედებას, ეს დამოუკიდებლად უნდა მოთხოვოთ.

 

2. ვალდებულების შესრულების განწილვადება

 

თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ საქმეზე აღსრულების ეროვნული ბიურო უფლებამოსილია მოახდინოს მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების განწილვადება: სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ აღსასრულებელ საქმეზე — საკუთარი ინიციატივით, ხოლო სხვა საქმეზე — კრედიტორის თანხმობით.

ეს ნიშნავს, რომ კრედიტორთან შეთანხმება ტექნიკური საკითხი კი არა, სამართლებრივი წინაპირობაა. სწორედ აქ იძენს რეალურ ღირებულებას პროფესიულად წარმართული მოლაპარაკება.

 

3. ქონების თვითრეალიზაცია

 

49-ე მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, აღსრულების ეროვნულ ბიუროს შეუძლია აუქციონის საჯაროდ გამოცხადებამდე მოვალეს მისცეს შესაძლებლობა, თვითონ მოახდინოს ქონების რეალიზაცია ბიუროს კონტროლით.

ეს ხშირად საუკეთესო ეკონომიკური გამოსავალია: აუქციონზე ქონება, როგორც წესი, საბაზრო ფასზე მნიშვნელოვნად დაბლა იყიდება, თვითრეალიზაციისას კი მოვალეს რჩება შანსი, დაფაროს ვალი და შეინარჩუნოს ნაშთი.

 

4. აღსრულების შეჩერება

 

36-ე მუხლი შეჩერების რამდენიმე საფუძველს ითვალისწინებს, მათ შორის: კრედიტორის მოთხოვნით — ერთჯერადად, არაუმეტეს სამი თვის ვადით, აგრეთვე განსაკუთრებულ შემთხვევაში — ბიუროს თავმჯდომარის გადაწყვეტილებით, ამავე გადაწყვეტილებით განსაზღვრული ვადით.

 

5. ხანდაზმულობა

 

34-ე მუხლის შესაბამისად, აღსრულება წყდება, როცა გავა აღსასრულებელი გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების ხანდაზმულობის ვადა.

მატერიალურ-სამართლებრივ ჭრილში მოქმედებს სამოქალაქო კოდექსის 142-ე მუხლი: კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადაა ათი წელი — მაშინაც კი, როცა ეს მოთხოვნა თავდაპირველად უფრო ხანმოკლე ვადას ექვემდებარებოდა. თუმცა, თუ დადასტურება ეხება პერიოდულად განმეორებად მოქმედებებს, რომლებიც მომავალში უნდა შესრულდეს, მათ მიმართ გამოიყენება 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი სამწლიანი ხანდაზმულობა.

ეს განსხვავება პრაქტიკაში ხშირად გადამწყვეტია ალიმენტის, პროცენტისა და სხვა პერიოდული გადასახდელების საქმეებში.

 

ხუთი შეცდომა, რომელიც ყველაზე ძვირი უჯდება მოვალეს

 

1. 7-დღიან წინადადებაზე რეაგირების არარსებობა. ავტომატურად ირთვება რეესტრი, ყადაღა და მაღალი საფასური.
2. ლოდინი, სანამ „როგორმე მოგვარდება". აუქციონის საჯაროდ გამოცხადების შემდეგ შეჩერების, გადადებისა და ყადაღის მოხსნის შესაძლებლობა კანონით გამორიცხულია.
3. 15-დღიანი და ერთთვიანი ვადების აღრევა. ეს ორი დამოუკიდებელი გზაა, სხვადასხვა ვადითა და შედეგით.
4. დაშვება, რომ ყადაღა ყველა ქონებაზე ვრცელდება. კანონი იცავს პროფესიული საქმიანობისა და საოჯახო მეურნეობისთვის აუცილებელ ნივთებს, აგრეთვე კლიენტის განცალკევებულ აქტივებს.
5. მოლაპარაკების უგულებელყოფა. განწილვადება, მორიგება და თვითრეალიზაცია ყველა კრედიტორის თანხმობაზე ან ბიუროს დისკრეციაზეა დამოკიდებული და ორივე მოსაპოვებელია.

---

ხშირად დასმული კითხვები

 

შემიძლია თუ არა ყადაღის მოხსნა ვალის ნაწილობრივ დაფარვით? ავტომატურად არა. ყადაღა უზრუნველყოფს მთელ აღსასრულებელ მოთხოვნას, საფასურისა და ხარჯების ჩათვლით. ნაწილობრივი დაფარვისას საკითხი წყდება აღმასრულებელთან და კრედიტორთან შეთანხმებით, ან თუ ყადაღადადებული ქონების ღირებულება აშკარად აღემატება მოთხოვნას ქონების ნაწილის ყადაღისგან გათავისუფლების მოთხოვნით.

რამდენ ხანს რჩება პირი მოვალეთა რეესტრში? რეესტრიდან ამორიცხვა ხდება სააღსრულებო წარმოების დასრულების, ვალის დაფარვის, სასამართლო გადაწყვეტილების ან კანონით განსაზღვრული სხვა საფუძვლის არსებობისას. ავტომატური „ვადის გასვლით" წაშლა არ ხდება.

შეიძლება თუ არა ყადაღა სასამართლოს გარეშე? დიახ. სანოტარო აქტი, გირავნობის მოწმობა და უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს აქტი აღსრულებას დაქვემდებარებული აქტებია.

ვინ იხდის აღსრულების საფასურს? ზოგადი წესით მოვალე. ცალკეულ კატეგორიაზე იგი შეადგენს აღსასრულებელი ფულადი მოთხოვნის 7%-ს და მოვალეს აღსრულების დაწყებისთანავე ეკისრება; ნებაყოფლობითი შესრულების ვადაში მოთხოვნის სრულად დაფარვისას — 2%-ს.

გასაჩივრება აჩერებს აღსრულებას? არა, ავტომატურად არ აჩერებს. შეჩერება ცალკე უნდა მოთხოვოთ.

---

დასკვნა

 

სააღსრულებო წარმოებაში დრო პირდაპირ ითარგმნება ფულად და უფლებრივ შესაძლებლობებად. 7 დღე განსაზღვრავს, 7% გადაიხდით თუ 2%. 15 კალენდარული დღე და 1 თვე განსაზღვრავს, გექნებათ თუ არა გასაჩივრების გზა. აუქციონის საჯაროდ გამოცხადების დღე კი ის წერტილია, რომლის შემდეგაც კანონი მოლაპარაკების სივრცეს პრაქტიკულად ხურავს.

თუ თქვენ ან თქვენს კომპანიას შეგეზღუდათ საბანკო ანგარიში, ქონებას დაედო ყადაღა ან მიიღეთ წინადადება ნებაყოფლობითი შესრულების შესახებ ე.ი. მოქმედების ვადის ათვლა უკვე დაიწყო.

L&L Consulting-ის გუნდი უზრუნველყოფს სააღსრულებო საქმის სრულ სამართლებრივ ანალიზს, აღმასრულებლის ქმედების გასაჩივრებას, კრედიტორთან მოლაპარაკებასა და განწილვადების მოპოვებას როგორც მოვალის, ისე კრედიტორის მხარეს.

პირველადი კონსულტაციისთვის დაგვიკავშირდით →

---

ავტორი

ზურაბ ლორია — ადვოკატი, L&L Consulting-ის მმართველი პარტნიორი.